Çam ağacının tepesinden notlar

Kim ki birisini geride bırakmak istiyor dağa çıksın. Tepeye. Zirveye. Bıraksın orada gelsin.



Çamlıhemşin'de Pokut yaylası'nda 2048 rakım'da,
"Dağın tepesine bıraktım seni. Ara da bul kendini kolaysa" dedim. Bittin gittin.



Ölüm ve yaşamın bu kadar yan yana olması... Hangi ara düşünmen gerekiyor bunları burada sorarım? Arabaya binerken, evinde otururken mi? Ağaçlar dizilmiş içiçe, soldan sağa, soldan sağa. Haberin yok. Benim var mıydı?

Buradan bakınca hiç konuşmamak en iyisi diyorum. Madem kısmi sessizlik mevcut, o halde ben de olmalıyım. Herhalde varım.

Nefesin sesinde

-sin

Aklımın ucunda

Çam ağacının tepesinde

-sin.

Aşağı yukarı bin beş yüz metre'deydik. Çıkıyoruz hala. En tepedeki düzlüğü gösterdi Erdem. "Oraya gidiyoruz" dedi. Yeşil düzlüğe. "Acaba ne çiçeği bu kırmızılar?" diye sorduk Erdem'e. "Yılbaşı çiçeği" dedi. Gülüştük. Tüm tomurcuk kırmızı çiçekler yılbaşı çiçeği. 

İndi. Sis indi dağların tepesine.

İnsan ses yapıyor. Ses yapmayı seviyor. İki bin metre yükseklikte bağırarak konuşabiliyor. Kahkahalar... Ben bir hayvan olsaydım bir ağacın altında uyurdum şimdi.

(Şu yaşa geldiğinde hala birisinin söylediklerini önemseyeceksin deselerdi sevinirdim.
Şu yaşa geldiğinde hala birisinin söylemediklerini önemseyeceksin deselerdi üzülürdüm.)

Orada öyle salınıyor duman'la sis. 

Şimdi yanımda olsaydın sen,

susmazdın. 

Halbuki sessizlik sözlerinde gizli. 

Bir kaç ağaç, bir çok dağ. Soldan sağa.





Burada sadece tavanda asılı duran küçük örümcek ve sis var.
Sis, sağdan sola.

Dere yıkanması. Ruh temizliği. Buldum yine içeride dertli bir 'şey'. Hep aynı kapalı kapıya çıkan.

Sisler ve bulutlar kovdular bizi. Kovulduk yayladan başka bir cennete. Yol boyu çiçekler. Salkım salkım. Yol da ne yoldu ha? Pokut yaylası. Pokut.

Dağ tepesi, çam ağacının ucu.

Konuşmalar. Anlatmalar.

Sen. 

Yanı (başımda) kurt köpeği. Ares. 

Koş Ares. 

Güneş olsa bu kadar güzel olamazdın dağlarda.

Sisler anlatıyor, ben dinliyorum. 

Şahidim yok, hamdolsun. 

Ne zaman ki söylemek isteyeceksin,

Yazık. 

Orada olmayacağım. 

Gitme Kal.

"selen" - seval gülün resmi salonda duvarımda

İki kadeh içince gidesim var. Ama rakı olacak. Yoksa kalırım. Rakı olacak ki resimlere fotoğraflara bakayım yerdeki, hatırlayayım aradan yedi sene geçmesine rağmen taşınalı, neden hala duvara asılması gerekenler yerde duruyorlar?

Bir yere ait olmak, birisine bağlı olmak yakın durmak korkutuyor beni. Sanki o resimler çerçeveler yerde ya, ben her an kalkıp gidebilirim. Başka bir yerde yaşamaya başlayabilirim. Ya da belki ölmeye yüz tutmaya...

Yedi sene oldu ama hala kapılar yamuk, şeyler yerde. Eşyam yok bana ait. Her an kalkıp gidebilecekmişim gibi. Gidiyorum da! Ama geri geliyorum her seferinde. Neden geri geliyorum? Ne bileyim ben? Geliyorum.

Bugün bayram. Ne anladım lan ben böyle bayramdan? Git toraks çektir dediler göğsüne öksürüyorsan bulutlar var ciğerlerinde. Özgürlük bulutları. Ölmüş gözünü kaybetmişlerin derdi göğsümde bir leke. İçimde sızı. Geçer mi toraks çektirince? Keşke geçse çocuklar. Aliler Ethemler... Öyle sadece bulut benimkisi. Siz nerdesiniz?

Kırmızılı Kadın - Seval Gülün (henüz bitmemiş)

İki kadeh rakı içince işte öyle gidesim geliyor. Her şeye (!) öyle yeniden başlayasım. Resimleri buraya mı assam, şuraya mı?

Radyo Eksen çok güzel çalıyor şu anda. Duyuyor musun sen? Duyuyor mudur o? Siz duyuyor musunuz? Ben duyuyor muyum ki? Keşke duysaydı.

Birey olmaya çalışmak ne zor be? Çok zor. Ne güzel tek başına olmak. Özgür olmak ne güzel. Güzel mi? Güzel be. Sarılmak isteyince sarılıp, sarılınca sarılmamış olmak istemekten iyi. 

Resimler batıyor içime. Ne diyorsunuz oğlum bana bunca senedir? Kaç sene geçti aradan dedim adama, yedi dedi. Nereden biliyor? Korkuyorum. Bilmeseydi iyiydi. 

Kisisel iletisim yontemi olarak muzik.

Muzisyenin kim oldugu, ne oldugu ve nasil davranmasi gerektigi konusunda biz muzisyenler haric herkes uzlasmis gozukuyor. Bu yazi cokca ustunde uzlasilmis gibi gozuken muzisyenlik kavramina ve muzisyen tiplemesine itiraz, biraz da cagdas muzisyen dilini savunmak uzere yazilmis bir yazidir.

...

TRE, 6. Bolum, Selen Gulun

Muzik benim icin sadece duygularima hitap eden, duygularimi harekete gecirmesi gereken bir olgu degil. Aklima hitap etmesi o muzigi benim icin kalici, enteresan ve ic giciklayici (seksi) bulmama sebep oluyor. Akilci bakis acim ve algim hayati boyunca dunyanin cesitli yerlerinde calmis, yasamis (bati medeniyetlerini ornekliyorum) bir muzisyen olarak kendimi o dunyada bile biraz tuhaf hissetmeme yol acti, aciyor. Ama neyse ki cesit cesit muzisyenlik var. Muzisyen olmasaydim bu dar alanli yargilama ve adalet, yerlestirme ve anlamlandirma cemberi icinde cok buyuk bir ihtimalle bilim adami veya mucit olurdum. Mesela bir ressam degil. Baska bir sanat dali degil.

Ben ulasmak istedigim seviye muzisyenlige ulasana kadar omrumu harcayacagimi tahmin ediyorum. Daha kucuklugumde baska hic bir ‘sey’ olmak istememis oldugum dusunulurse bu duruma arkami donup gidecek de degilim. Muzik bu anlamda tum bir evren olarak benim varligimda vuku buluyor. Muzik ask da demek, spor da, edebiyat da, sevismek de, icki icmek de, konusmak da, uyumak da... Yani bir cember olarak muzik var. Yasam cemberi olarak muzik.

Bazi muzisyen arkadaslar ozellikle sosyal medya’daki beyanatlarinda “muzisyen okula gitmese de olur” diyor. Okul burada bence aslinda akli simgeliyor. Bu soylemde alt metinde ben sanatcinin kendisini var olan ‘ilham’ gucu ile toplumdan ayristirma ve ozel kilmaya calisma cabasi sezinliyorum.Yaptigi isi yuceltme ihtiyaci biraz da. Bu benim hic de adil bulmadigim bir soylem cunku muzigi tek bir dil'e, duygu diline indirgiyor. Muzigin baska bir sekilde bir araya getirilmesinin ve/veya algilanmasinin mumkun olmadigini savunmak, varsa yoksa 'mevzuu'da duygularin olmasi gerektigini dusunmek bana ancak “tanri kesinlikle var, gonul gozuyle bakarsan gorursun” kadar bilimsel geliyor. Muzigin cok cesitli bir dili vardir (neyse ki) ve onu salt duygular dunyasina indirgemek, muzisyenleri de o romantik dunyada sirf duygulariyla hareket ettigi dusunulen kimliginin icine sokar ki benim hayatim bu duruma karsi durmak ve durmaya calisarak gecti, geciyor. Biz muzisyenler sadece duygularini kontrol edemez, bir ise yaramaz, sosyal olarak tuhaf davranan insanlar konumuna biraz da kendimiz yuzunden itiliyoruz. Ben romantik bir insan degilim. Muzisyen olmak icin romantik bir insan olunmasi gerektigini de dusunmuyorum. Soyle anlatabilirim, eger sadece duygularimi kullanarak bir muzik besteliyor olsaydim birisi benden cenaze muzigi yazmami istese uc aylik bir calisma sureci planladiysam daha birinci ayin sonunda bu sebepten intihar etme noktasinda depresyona girmem gerekebilirdi. Inanin bana boyle bir sey olmasi gerekmiyor! Insan gule oynaya hayatina devam ederken de ölüm temali bir muzik besteleyebilir.

Seneler evvel bir partide bir muzisyen arkadasimin esi sohbet esnasinda Viyana’li bir oda muzigi gurubunun yeni konser programina almak uzere benden eser siparis etigini duyunca kahkahalarla gulmus, sonra da “siparis uzerine muzik yazilir mi canim?” diye tepkisini dile getirmisti. Bunun sebebi herkesin muzik hakkinda bir fikir sahibi olmasi ama aslen icinde ne olup bittigi konusunda bilgisiz (belki de ilgisiz) olmasindandir. Insanlar besteci denen muzisyen turunun aldigi ilhamla cosarak, mesela benim durumumda kosup Piyano basina gecerek, kendinden gecmis bir sekilde sallana sallana muzik besteledigine inanmak istiyor. Boyle bir romantik bakis acisi! Halbuki dirsek curuterek yazmis oldugum yazilara kiyasla cok cok az bir zamanda bu sekilde muzik yaziyorum, bir cok besteci arkadasim da oyle. O zaman ilham nedir sorusunu sormak lazim? Bunun cevabini gercekci bir sekilde verince de bir cok insanin kalbini kiriveriyorsun ama yapacak bir sey yok.

Ogrencilerimle kompozisyon dersine baslamadan once onlara onemsedigim iki soru soruyorum. Ilki ‘muzik yazmak icin nelerin fikir olabilecegi’ sorusudur. Cogunlukla tek tuk gelen bilindik cevaplar donem sonunda cok cesitli bir hal alir. Burada evrilen cesarettir. Bir muzisyene baslangicta bir dizi, ses araligi, trombon veya evinin onundeki agacin formu konu olabilir. Yani fikir bir anlamda duygu dunyasindan gelmek zorunda degil. Ilham konusunda bir sıkıntı yok. Ama surec de cok onemli. Bu durumda ikinci soru gelir; “Kaciniz heyecanlandigi  fikri gelistiremedigi icin yazmaya basladigi muzigi yarim birakti?”. Sinifin %80’i el kaldirir. Muzigin teknik dilini bilmek bu anlamda kendini besteleme yoluyla ifade etmek isteyen birisi icin sart. On bes senedir egitmenlik yapiyorum ve yukaridaki vermis oldugum oranla carpilirsa, muzik okullarinin bazi insanlari icin neden cok onemli oldugunun bilimsel istatistiki bir sonucu da ortaya cikmis olur diye dusunuyorum.

Eser basligi altinda yazmaya calistigimiz muzikler plan program icerir ve insan maalesef anasindan bunlari bilerek dogmuyor. Benim calistigim alandaki muzisyenlikte entelluktel bakis acisi, literatur ve teori anlam kazanir. Olaylari ve algiladiklarini farkli sekillerde kurgulayabilmek ve kendi sectigin veya urettigin bir dille aktarman gerekir. Bu dili olusturmaya calisirken uzun ve mesakkatli bir yoldan gecersin. Muzik teorisi, yatay-dikey cokseslendirme teknikleri calisman, literatur tarayip analizler yapman, duyumunu bu dogrultuda gelistirmen, muzigin tarihsel gelisimini ogrenmen, orkestrasyon calisman, duzenleme teknikleri ogrenmen gerekir. Ben dahil bir cok besteci arkadasim bir calgi kullanmadan belli bir oda muzigi icin muzik yazabilir. Kafasindaki tiniyi ogrenmis oldugu teknikleri de icsellestirmis ise diledigi gibi kullanarak kendi istedigi muzigi yaratabilir. Yaratici insan hayal eden’dir. Biz de tiniyi, sureyi, bicimi hayal edip planliyoruz ve hayata aktarmaya calisiyoruz. Kisa donem icinde Bas Klarinet, Cello, Ses ve Perkusyonlar icin muzik yazmaya baslayacagim. Neden bu gurup? Cunku oyle hayal ettim, kafamda boyle bir ‘ses’ var. Ne bir eksik, ne bir fazla! Bunu icin de calgilarin hic birini calmayi bilmememe ragmen oturup muzigi yazabiliyorum. Okul bu anlamda cok ise yarayabilen  bir kurumdur. Trombon icin yazmak eger ilgini cekiyorsa o aleti calan birine gidip “ufler misin?” diye sorabilme luksune sahip olur, kaynagin kendisinden ogrenebilirsin. Tum bilgilere kisa zaman icinde ulasabilmen ve  gelismek acisindan verimli bir donem gecirebilirsin. Yine de muzisyen olmak isteyen herkesin okula gitmesi gerektigini dusunen birisi degilim. Bunu yazimin sonunda yeniden deginecegim.

Iannis Xenakis

Muzisyen ve besteci hakkindaki romantik bakis acisina geri donersek; Cagimizin onemli bestecilerinden Xenakis Yaraticilik* baslikli yazisinda gercekligin koltuk degnekleri olmadan ayakta durmasi gerektigini ve asiri duygulanimin (sentimentality) eserin gercek sanatsal degerini sakat biraktigini ifade ederken Milan Kundera’nin duygusal kirlilik** lafini alintilar. Ayni yazida “Gercekten yaratici kisiler eserin icindeki aptalca asiri duygulanimdan kacinirlar”*** da der. Ben bu kadar kati olmamakla beraber Xenakis’in demek istedigine yakinlik duyuyorum. Bir muzigin sanat eseri sayilabilmesi icin duygulanimdan farkli kazanimlar elde etmenin gerekliligi goz ardi edilmemeli. Bu sebepten her ne kadar 'alternatif muzik' yaptigini iddia eden ve fakat populer muzik dunyasinda ureten arkadaslarimiz uretimlerinin baska turlu degerlendirilmesini isteseler de yaptiklarini POP olarak algiliyor, baska turlu bir deger yukleyemiyorum. Cunku o sarkilar cabuk tukeltilmek uzere planlanmistir. Ozellikle sozleri varsa. Elbette tarihe kalmis pop sarkilari vardir ama dikkat edin muhakkak belli bir duyguya hitaben yazilmis parcalardir ve ancak baska formlarda ve stillerde yeniden yorumlandiktan sonra standartlasmislardir. Bakiniz; Caz Standartlari’nin cogu (Real Book), Herbie Hanckok’un New Standarts (1996, Verve) albumu... Ilhan Mimaroglu ustamiz Baska Kelimeler**** kitabinda bir yazida ozetle “Ruhumu seytana satmak istedim ama pazarlanabilir olmadigini dusundugu icin almadi. Ben de mecburen besteci kaldim” der. Yazida derdi sanat uretmek olan bestecilerin dusmanlari (gercekten “enemies” kullaniyor!) olarak; icracilar, menajerler, yayincilar, plak sirketleri, studyolar, radyo istasyonlari ve televizyonlar, yani asagi yukari tum ileticileri sayar. Bir de benim kisisel olarak cok begendigim bir alinti yapar Karl Marx’tan: “Sanattan etkilenmek (eglenmek) istiyorsaniz muhakkak sanatsal olarak egitilmis birisi (icine sanat ekilmis olarak da cevrilebilir) olmaniz gerekli”*****. Yani sanatin varligindan haberdar olmak gerekiyor once. Bunun elitist bir bakis acisi olmadigini, sanata ulasmamizin kapitalist duzende bilincli olarak engellendigini ve pop kulturune bilincli olarak maruz birakildigimizi anlatan, cogunluguna katildigim, derli toplu, durumumuzun zorlugunu cok guzel aciklayan bu yaziyi Turkce’ye ceviriyorum. Yakinda paylasacagim.

Aslinda insan anasindan daha harika bir sey bilerek ama maalesef zaman icinde unutarak (ya da utanarak) doguyor, o da dogaclama (improvisation). Bir sanat formu olarak algilanabilir mi o tartismaya burada girmeyecegim ama kendini ifade etme bicimi olarak muzik basligi altinda pekala kendine yer bulabilir. Bir eser  planlama yetisi dogaclamacinin elinin altinda bulunuyorsa, calgiya da hakimse ortaya cikan muzigin besteleme sureci ile ayni surecten fakat cok daha hizlandirilmis hali ile gectigi soylenebilir. Bu durumda dogaclama muzik sanat formu olarak cok acayip bir seye donusebiliyor. Fakat dogaclama muzikte dil yine sorun olusturabilir. Eger dogaclayan calgiya ve ayni sekilde cesitli tekniklere hakim degilse aklina fikir gelmesine ragmen onu gelistiremeyebiliyor. Cunku teknik dil eksigi var. Ya da belki bilse hayalini kurabilecegi bazi seslerden uzak bir performans sergileyebiliyor. Anlatmak istediginiz bir cok seyin oldugunu ama dili iyi konusamadan bir seyler anlatmaya calistiginizda ifadede olusan bosluklari dusunun, bu durum aynen muzige yansiyor elbette. Muzisyenin kendisini daha iyi ifade etmesi icin oyle veya boyle bir egitimden gecmesi gerekiyor gibi gozukuyor.

Aşık Veysel

Yaziyi kisisel notlarimla bitirecegim ne de olsa bu bir blog yazisi. Her sene belli sayida ogrenciye muzisyen olmak icin okula gelmelerinin gerekmedigini okuldan ne alicagina kendinin karar vermesi gerektigini soyluyorum. Cunku kisi kendini nasil ifade edecegini kendi belirlemeli. Ama bunun icin de ciddi bir bilinc seviyesi gerekiyor. Kendi sarkilarini calip soylemek ise bir muzisyenin hedefi, elbette okula gitmek gereksiz ve zorlayici bir deneyim olabilir, butun diger bilgiler kafa karistirici gelebilir. Fakat bilgi sadelesmek istedigin yolda nelerden feragat etmen gerektigi konusunda da insani bilincli kiliyor. Hep aklima su ornek geliyor; Aşık Veysel tartismasiz bu ulkenin yetistirdigi en onemli ozanlardan, saz ustadlarindan biridir. Hayati boyunca sayisiz felaket yasamis buna icinden gelen muzikle direnmistir. Sivas’lidir ve yasadigi bolge ozan kulturunun, geleneginin en onemli merkezlerinden biridir. Hayatinda belki de tek sansli oldugu konu yöre ozanlarınin zaman zaman babasi Şatıroğlu Ahmet’in evine ugrayip çalıp söylemis olmasi olabilir. Komsulari Molla Hüseyin’in de sazini duzenler, kirilan tellerini takarmis. Ilk saz derslerini babasinin arkadasi olan Divriği’nin köylerinden Çamışıhlı Ali Ağa’dan (Âşık Alâ) almis. Hocasindan Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Dertli, Rühsati gibi usta ozanlari ogrenmis. Yani cok ciddi bir okul (akil) var arkasinda Aşık Veysel’in. Kocaman bir gelenek ogretisi. Kendi dilini olusturabilecek dunyadan sozler ogrenmis, biriktirmis, sonra da dokmus icini. Eger ogrenmeseydi yol yontem bilmeden nasil ifade edecekti kendini? Boyle bir cok ornek biliyoruz. Muthis muzik yetenegi, resim yapma icgudusu olmasina ragmen kendini gelistirme firsati bulamamis yok olup gitmis yetenekler var. Aşık Veysel egitimin en saf, en ozel halinin ortasinda egitilmis. Ya baska ogretiler de bilseydi, ogrenseydi o zaman baska hayaller kurup baska kurgular uzerinde calismaz miydi diye merak etmeden duramiyor insan. Hayal dunyasinin icine baska malzemeler sizmaz miydi? Baska sesler bir araya getirmek istemez miydi? 

*Xenakis, Iannis, ‘Creativity’, On being a composer.

**Emotional Filth

*** “All truly creative people escape from this foolish side of a work, the exaltation of sentiments”.

**** Mimaroglu, Ilhan, 2003, ‘Predicament’, Other Words, Pan Yayincilik.

***** “If you want to enjoy art, you must be an artistically cultivated person”.

p.s. Evet, keske Turkce klavyede yazsaydim! Yaziyi dergi icin toparladigimda daha kolay okunacak bir sekle donusecektir. Bır de eser listemi merak edersenis Eserler'e tiklayiniz. Sabriniz icin tesekkurler. 

Alitalia * AZ 705

27/06/13

Resimle anlatmak isterdim

Renklerle göstereyim ne olduğunu, nasıl olduğunu

Önce sana, sonra onlara.

Hatta onlara göstermek istemezdim.

Görseler bile ne olacak ki onlara?

Küçük bir nefes alıp derin bir iç çekiş kadar çabuk

Onlar için, benim için de.

Kırmızının bulandığı bunaldığı o an var.

Ya.

28/06/13

Var işte.

Yokları var eder o.

O dediğime bakma o kadar da kolay değil birden

Amansız amalık hali.

Duyarsız duymak hali.

Amansızlık. Duymazlık.

Hal hali.

29/06/13

Duymaman, görmemen gerekir öyleyse

Duyma. Görme.

O hal, bu hal.

Orada, (orada.)

30/06/13

Orhan Veli'den. Yorum katmadan, oylesine bir alinti.

Orhan Veli'nin 'İşsizlik' oykusunden bir alinti: 

Oyku'de "Petrol kampinda calissam mi?" diye sorgularken orada olabilecek insan tiplerini kurguluyor ve bu kurguda alafranga bir gencten bahsediyor... 

"Erdogan biraz siirle ugrasmali. Yazmamali da, konusmali. Ara sira misralar okumali. Ne iyi olurdu! Onunla hep siirden soz acardik. O, ihtimal, giyimi kusamiyla modern bir genc olmasina ragmen, kafasiyla bir hayli eski olacakti. Mesela sair olarak Hasim'i severdi. Hatta Hasim'i sevmeyi bir ilerilik bile sayabilirdi. Bense Nazim Hikmet'i severim; bir turlu anlasamazdik. O bana "siirle maddenin bagdasamayacagini, siirin gorunmez parmaklarin icimizdeki tellerden cikardigi ilahi nagmeler oldugunu" soylerdi. Zavalli ben, bu sozlerle ne demek istedigini sormaya bile cesaret edemezdim. Onun inancini sarsmaya gucum yetmezdi ki! Ama ne olursa olsun, butun softalar gibi bu delikanlinin da sevimli taraflari olabilirdi. Kendisini ogrendiklerinden vazgecirmeye gucum yetmeyecegini bildigim halde onunla siir tartismalarina tutulmaktan da kendimi alamazdim. Benim sair Orhan Veli oldugumu da herhalde ogrenmemeliydi. Gozunden fena duserdim yoksa. Hatta aleyhimde atip tuttugunu bile duysam kendimi tanitmamaliydim. Varsin o rahat konussun. Desin ki : "Orhan Veli mi? Onlar da mi sair? Birak su bopstilleri Allah askina! Bu turlu maskaraliklar Avrupa'da coktan gecti. Yazsalar ya vezinli, kafiyeli dogru durust siir. Yazsalar ya! Sıkı mı? Yazamayinca ne yapacaklar? Tabii boyle bin bir saklabanlikla nazar-i dikkati celbetmeye calisacaklar. Kolay is bunlar, kardesim, kolay is. Halbuki sanat o kadar kolay degil." Varsin soylesin Erdogan. Soylesin. Bosaltsin icini. Tutup ona siir nazariyeleri dokturecek degilim ya! Hem ne ise yarar zaten? Karsi gelebilir miyim pesin hukumlere?

Orhan Veli, Hosgor Koftecisi, Oyku, YKY, Yaprak, 1.6.1949

p.s. 64 sene once, tarihe dikkat cekmek isterim.